Свадьба начинается с… пригласительных!

Во сколько вам обошлась ваша свадьба?

результаты

Узнайте, как можно существенно снизить расходы на алтайской свадьбе.


Белкенчек

Белкенчек деген сöстö 2 учур: кыстыҥ ада-энези öткÿрип турган байрамы ла кыстыҥ тöрööндöрине jетирип турган кÿндÿ-кÿрее.

Ол кÿндÿ-кÿрее эттеҥ, кыйралу сÿттеҥ, алтай аш-курсактаҥ, шаалтанаҥ,  оноҥ до öскö уулдыҥ ада-энезиниҥ бойыныҥ санаазыла кошкон сыйлар. Эттиҥ — малдыҥ учаазыныҥ — учуры мындый: эне кижи балазын тогус ай карынданып, бойыныҥ белин, белкенчегиниҥ кÿчин берет. Оныҥ учун ол кижиниҥ кызын алган улус ордына белкенчек jетирет. Белкенчек бÿдÿнге кайнадылат, ооктолбозынаҥ.  Jыргалдарга jÿк кудай jайаган малды сойот: атты, койды. Уй, тöö, эчки — алтай улустыҥ бÿткениле, Эрлик jайагандары.

Белкенчекти уул jанынаҥ таайы, ада-энези, тöрööндöри jетирет. 1-3 кижи барбай jат.

«Белкенек» деген jыргалды алдында да, эмди де кезик улус той ло кÿн öткÿрет (jаҥыс, эмезе jуук jуртта болзо). Оныҥ да учун алтай тойдо кыстыҥ ада-энези болбойт, олор бойыныҥ айылында аш-курсак, кÿндÿ-кÿрее, кыстыҥ jöжööзин белетейле, белкенчек сакыгылайт. Олор jаҥыскан эмес, база ок тöрööн-тугандарыла, нöкöрлöриле jуулыжат. Белкенчек öскö дö кÿнде болзо, jе кыстыҥ ада-энези алтай тойго баргылабас jаҥду.  Балазыныҥ ырызын кайра апарар деп улус айдыжат.

  1. Уулдыҥ таайы колында арчынду кирет. Куру колло jакшылашпай, колында арчынду отурган улусла эзендежет. Ӱзе улусла эзендешкен кийнинде, ол арчынныҥ сабын кыстыҥ ада-энезиниҥ алдына салат. Уулдыҥ таайыла кожо öскö дö тöрööндöр кирет.
  2. Уулдыҥ таайы (ол jокто аказы) от камызат.
  3. Айылга кыйралу сÿт, алтай аш-курсак кийдирет.
  4. Экелген курсактаҥ отко амзадат
  5. Сÿттеҥ улуска амзадып, келген керекти айдып, белкенчек кийдирер jöп сурайт.
  6. Jöп алынган кийнинеҥ белкенчекти кийдирип, оны кыстыҥ энезиниҥ алдына салат.
  7. Кыстыҥ ада-энези ол белкенчекти амзагылайт. Эне-адазы этти jиип, сöзин айдып («Белкенчек амтанду эмтир, jакшы бышкан эмтир» ле оноҥ до öскö), арткан улуска амзадат.
  8. Белкенчек

  9. Белкенчек амзалган кийнинеҥ, шаалтаны кийдирет. Оны уулдыҥ тöрööндöри шааган улуска ÿлейт.
  10. Байрам кöндÿгет.
  11. белкенчек

    Кайындары кÿйÿзине бöрÿк кийдирет

  12. Jииттерди «айылдадат». Jииттер база бойыныҥ кÿÿндÿ-кÿÿрелу кирет — олор эмди башка биле. Кайын-энези балдарына — кызына ла кÿйÿзине — сÿт амзадат. Бу ла öйдö кыстыҥ ада-энези кÿйÿ балазына бöрÿк, кезикте jакалу кийим кийдиргилейт.
     
    Алтай улуста кысты качырган кийнинеҥ ала ада-энезиниҥ айылына айылдатканынча, кыс ада-энезиниҥ айылына кирбес jаҥду. Барганы — ол jаман белге, кыстыҥ jанарын керелейт. Учурлап «айылдаткан» кийнинеҥ, бойыныҥ öскöн-чыдаган айлына ойто кирерге, барарга jарар. Нениҥ учун дезе, ада-энезиниҥ одына ол кыс баладый эмес, келин кижи чылап кирип салган.
  13. Jööжö садылат. Jööжö садыш — ол ойын-jыргал, кокырларлу, кожоҥ-биjелÿ öдöт.
  14. Белкенчекти кажы ла улус оноҥ ары башка-башка öткÿрет. Кем де той чылап, кем де арай, тыҥ табыш jогынаҥ. Бистиҥ санаабысла, белкенчек арай ла öдöр учурлу.  Той jакшы ба, эмезе белкенчек тыҥ болгон бо деген «маргаандар» болбос керек. Бÿгÿнги кÿнде кöп улус белкенчекке тойго ло чылап теҥ белетеп: 100-300 кижи, артисттер кычырып, — öткÿрет.  Белкенчектеҥ экинчи той этпес керек!
  15. Учурыла белкенчек jетирип экелген улуска кур курчабай jат, олор айылдап келген эмес. Jÿк балдарды айылдаткан улуска.
  16. Белкенчек jетирип келген улус конбой jат, тÿн киргенче артпай jат. Ол ло кÿн jана берет.

Комментарии (7)

  1. сурайа :

    Чып-чын, эмди ойдо белкенчек той ошкош болуп jат. Мен база слер чилеп сананып турум. Чум-jанысты чеберлерле керек!

  2. анюта :

    Эмдиги ойдо бис, jаш уйе, бойыстын чум-jанысты jазап билбезис. Онын учун интернетте мындый керекту сайттар бары jакшы.

  3. Мендур-Соккон :

    Jӱpӱм кӱч боло берерде аракызактар тур чыкты. Ичерге турганда, наркомандар. Jескинчилӱ немелер. Олор чӱм jаҥдарыс ла дейле байрамдарда аракыны коркушту кӧптӧтти. Качанда болбогон немени бистиҥ азыйгы jаҥыс дежер. Водка, вино, коньяк канайып бистиҥ озогы jаҥыс боло берди? Азыйда алтайларда ондый корон jок болгон. Олор бу jуукта, 60 jылдарда, табылып келген. Неме билбес jииттерди jаҥдарыс деп ӱредип турулар.

  4. Мендур-Соккон :

    Азыйда алтайларда водка, вино, коньяк, пиво болбогон. Бу корондор jӱк ле 60 jылдарда табылып келген. Оныҥ учун тойдыҥ jаҥдарында ондый спиртнойлор чӱм jаҥ болор аргазы jок. Тойдо, кудада, шаалтада, белкенчекте, о.ӧ. jаҥдарда водка, коньяк, пиво, вино урар jаҥду деген кижи- санаазы jетпес кижи. Азыйда болбогон неме канайып азыйгы jаҥ болотон. Алтайлар jӱӱлгек алкоголик улуска баштатпактар.

  5. Ираида Н :

    Белкенчек чын аайлу-башту болор керек деп бодойдым.Тойдон башка. Камык албаты jуубайjаныс тороон -туганын.

  6. Кыйгас :

    Мен бодозом белкенчек ада-эненин тороон-тугандардын байрамы. Баламды кижиге бердим, jуртка бердим, белкенчек jип jадым деп тороон-тугандарын jууп не байрамдабас. Байрам ло jаныс ла аракы эмес. Онызы jок база болбой jат.

  7. Татьяна :

    Белкенчек ӧткӱретен јакшы сценарий кемде бар,ӱлешсер наајылар,деп сурап турум.Эртеледе быйан.

Слер нени сананып турар?

Имя

Контакты (по желанию)